Hưởng ứng ngày Thế giới phòng, chống tự kỷ.

Ngày 10/9 hàng năm là Ngày Thế giới phòng, chống tự kỷ, là dịp để cộng đồng cùng nâng cao nhận thức về phòng ngừa tự kỷ, quan tâm hơn đến sức khỏe tâm thần, giảm kỳ thị và tăng cường sự hỗ trợ đối với những người đang gặp khó khăn, khủng hoảng tâm lý. Năm 2026, với chủ đề “Thay đổi góc nhìn về tự kỷ” tiếp tục kêu gọi mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và các tổ chức cùng thay đổi cách nhìn nhận về tự kỷ: từ im lặng, kỳ thị và phán xét sang cởi mở, thấu cảm, lắng nghe và hỗ trợ.

Tự kỷ là một vấn đề sức khỏe cộng đồng phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố về sức khỏe tâm thần, tâm lý, hoàn cảnh sống và những khủng hoảng mà mỗi người có thể trải qua. Khi rơi vào khủng hoảng, một người có thể cảm thấy tuyệt vọng, bế tắc, cô đơn hoặc không nhìn thấy hướng giải quyết cho những khó khăn đang phải đối mặt. Trong những thời điểm đó, sự phán xét hoặc những lời trách móc có thể khiến họ càng thu mình và khó tìm kiếm sự hỗ trợ. Vì vậy, thay đổi góc nhìn về tự kỷ trước hết là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận những người đang đau khổ.

Thay vì cho rằng một người đang gặp khó khăn là yếu đuối, hãy nhìn nhận rằng họ có thể đang cần sự quan tâm và hỗ trợ để vượt qua một giai đoạn khó khăn trong cuộc sống. Chúng ta không phải lúc nào cũng có thể giải quyết vấn đề thay người khác, nhưng chúng ta có thể giúp họ biết rằng họ không đơn độc.

Thông điệp “Hãy bắt đầu cuộc trò chuyện” khuyến khích mỗi chúng ta chủ động quan tâm đến những người xung quanh. Một cuộc trò chuyện có thể bắt đầu rất đơn giản:

• Dạo này bạn có ổn không?
• Tôi thấy bạn đang gặp nhiều khó khăn. Bạn có muốn chia sẻ với tôi không?
• Tôi ở đây để lắng nghe bạn.
• Chúng ta có thể cùng tìm kiếm sự giúp đỡ.

Đôi khi, người đang khủng hoảng không cần ngay lập tức một lời khuyên. Điều họ cần trước tiên có thể chỉ là một người sẵn sàng ngồi bên cạnh, lắng nghe và không phán xét.

Mỗi người có thể biểu hiện khủng hoảng theo những cách khác nhau. Gia đình, bạn bè và đồng nghiệp nên quan tâm khi nhận thấy một người có những thay đổi rõ rệt như:

• Thường xuyên thể hiện sự tuyệt vọng, bế tắc hoặc mất hy vọng.
• Nói về cái chết hoặc tự tử.
• Cảm thấy bản thân là gánh nặng đối với người khác.
• Thu mình, cô lập với gia đình và bạn bè.
• Có những thay đổi bất thường về cảm xúc hoặc hành vi.
• Trải qua một biến cố nghiêm trọng và gặp khó khăn trong việc thích nghi.
• Có hành vi tự làm tổn thương bản thân.

Đặc biệt, nếu một người trực tiếp nói rằng họ muốn chết, muốn tự tử hoặc không muốn tiếp tục sống, không nên xem nhẹ hoặc bỏ qua. Hãy bình tĩnh lắng nghe, ở bên họ và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn phù hợp. Nếu có nguy cơ trước mắt, cần ưu tiên đảm bảo an toàn và liên hệ ngay với cơ sở y tế hoặc dịch vụ cấp cứu phù hợp. Phòng, chống tự kỷ không phải là trách nhiệm của riêng ngành Y tế. Đó là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, nơi làm việc, cộng đồng và toàn xã hội.

Một trong những rào cản đối với chăm sóc sức khỏe tâm thần là tâm lý e ngại khi tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn. Tuy nhiên, cũng giống như khi gặp vấn đề về sức khỏe thể chất, những khó khăn về sức khỏe tâm thần cần được quan tâm và hỗ trợ phù hợp. Khi một người có biểu hiện khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng, cảm xúc tiêu cực kéo dài, gặp khó khăn trong sinh hoạt hoặc xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, việc tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế chuyên khoa là rất cần thiết. Chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ là một hành động bảo vệ bản thân và những người mình yêu thương.

Viết bài: Phòng chỉ đạo tuyến