Li hôn và hệ luỵ tâm lý ở trẻ em: cần phát hiện và hỗ trợ sớm.

Trong những năm gần đây, cùng với sự thay đổi của đời sống xã hội, tỉ lệ li hôn tại Việt Nam có xu hướng gia tăng. Không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, li hôn còn để lại nhiều tác động lâu dài đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em. Thực tế cho thấy, trẻ là đối tượng chịu ảnh hưởng tâm lý rõ rệt nhất khi phải đối diện với sự đổ vỡ của gia đình.

Trẻ em dễ gặp khó khăn về cảm xúc và hành vi khi gia đình xảy ra đổ vỡ.

Nhiều vụ việc đau lòng xảy ra thời gian gần đây tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ trẻ em bị tổn thương cả về thể chất lẫn tinh thần sau khi cha mẹ chia tay. Một trong những vụ việc từng gây chấn động dư luận là trường hợp bé gái 8 tuổi tại TP. Hồ Chí Minh tử vong do bị bạo hành bởi “dì ghẻ” vào cuối năm 2021. Sau khi cha mẹ li hôn, trẻ sống cùng cha và người tình của cha trong môi trường thiếu an toàn, thường xuyên bị đánh đập và chịu áp lực tâm lí kéo dài trước khi tử vong.

Gần đây nhất, ngày 3/5/2026, dư luận tiếp tục bàng hoàng trước vụ việc bé trai 4 tuổi tử vong nghi do bị bố dượng bạo hành. Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, cháu bé sống cùng mẹ và bố dượng sau khi bố mẹ ruột chia tay. Trẻ được phát hiện với nhiều dấu vết tổn thương trên cơ thể và không qua khỏi dù đã được đưa đi cấp cứu. Vụ việc một lần nữa cho thấy trẻ em trong các gia đình đổ vỡ có thể đối mặt với nhiều nguy cơ nếu thiếu sự quan tâm, giám sát và bảo vệ kịp thời từ gia đình và xã hội.

Không chỉ những trường hợp bạo hành nghiêm trọng, trên thực tế, nhiều trẻ sau khi bố mẹ li hôn còn phải chịu tổn thương tâm lý kéo dài do chứng kiến mâu thuẫn gia đình, thay đổi môi trường sống hoặc cảm giác bị bỏ rơi. Không ít trẻ xuất hiện các biểu hiện lo âu, trầm cảm, thu mình, giảm kết quả học tập hoặc mất niềm tin vào các mối quan hệ xung quanh.

Tại Khoa Tâm lý lâm sàng – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, số lượng trẻ em và thanh thiếu niên đến khám, đánh giá tâm lý liên quan đến các vấn đề xuất phát từ mâu thuẫn gia đình và bố mẹ li hôn đang có xu hướng gia tăng. Nhiều trẻ được gia đình đưa tới khám với các biểu hiện như lo âu kéo dài, mất tập trung học tập, rối loạn cảm xúc, thu mình, dễ kích động hoặc thay đổi hành vi sau khi cha mẹ chia tay.

Hoạt động tham vấn tâm lí giúp trẻ bộc lộ cảm xúc và giảm căng thẳng tinh thần.

Theo ghi nhận từ hoạt động chuyên môn, trẻ ở mỗi độ tuổi sẽ có phản ứng khác nhau trước biến cố gia đình. Trẻ nhỏ thường xuất hiện tâm lý sợ hãi, quấy khóc, bám bố mẹ hoặc rối loạn giấc ngủ. Ở lứa tuổi học sinh, nhiều trẻ giảm kết quả học tập, khó tập trung, dễ cáu gắt hoặc mặc cảm với bạn bè. Đặc biệt, ở tuổi vị thành niên, nếu không được hỗ trợ kịp thời, trẻ có nguy cơ xuất hiện các vấn đề tâm lý nghiêm trọng hơn như lo âu, trầm cảm, hành vi chống đối hoặc cô lập xã hội.

Đáng chú ý, nhiều phụ huynh chỉ đưa trẻ đến khám khi các biểu hiện tâm lý đã kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt. Trong khi đó, các tổn thương tâm lý ở trẻ thường diễn ra âm thầm và khó nhận biết trong giai đoạn đầu.

Trước thực trạng này, Khoa Tâm lý lâm sàng – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ chuyên sâu dành cho trẻ em gặp khó khăn tâm lí liên quan đến đổ vỡ gia đình. Các cán bộ tâm lý thực hiện đánh giá thông qua phỏng vấn lâm sàng, quan sát hành vi và sử dụng các trắc nghiệm tâm lý phù hợp nhằm phát hiện sớm các nguy cơ rối loạn cảm xúc và hành vi ở trẻ.

Tư vấn phụ huynh về cách chăm sóc sức khoẻ tinh thần ở trẻ sau li hôn.

Bên cạnh công tác đánh giá, sàng lọc đón đầu thì hoạt động tham vấn và trị liệu tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ vượt qua khủng hoảng tinh thần. Tùy từng trường hợp, trẻ có thể được áp dụng các phương pháp như liệu pháp trò chơi, liệu pháp nhận thức – hành vi, liệu pháp thư giãn – điều hoà cảm xúc …nhằm giúp trẻ nhận diện cảm xúc, giảm lo âu và tăng khả năng thích nghi với hoàn cảnh mới.

Ngoài hỗ trợ trẻ, các cấn bộ tâm lý còn tư vấn cho phụ huynh về cách chăm sóc sức khỏe tinh thần của con sau li hôn. Việc hạn chế mâu thuẫn trước mặt trẻ, duy trì sự quan tâm ổn định và tạo môi trường sống an toàn về cảm xúc có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hồi phục tâm lý của trẻ.

Thực tế lâm sàng cho thấy, li hôn không phải lúc nào cũng dẫn đến rối loạn tâm lý ở trẻ, nhưng nếu thiếu sự đồng hành và hỗ trợ phù hợp, trẻ rất dễ gặp khó khăn trong phát triển cảm xúc và hành vi. Vì vậy, việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời đóng vai trò cần thiết trong chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em hiện nay.

Khoa Tâm lý lâm sàng – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I sẽ tiếp tục đồng hành cùng trẻ em và gia đình trong công tác chăm sóc, hỗ trợ và nâng cao sức khỏe tâm thần cộng đồng, góp phần giúp trẻ vượt qua khó khăn tâm lý và phát triển lành mạnh trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2022), Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Nhà xuất bản Y học.
2. Báo điện tử VnExpress (2021), “Vụ bé gái 8 tuổi tử vong do bị bạo hành tại TP.HCM”. Truy cập tại: https://vnexpress.net
3. Báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Lao Động (2026), các bài viết phản ánh vụ bé trai 4 tuổi nghi bị bố dượng bạo hành dẫn đến tử vong ngày 3/5/2026.
4. UNICEF Việt Nam (2021), Bảo vệ sức khỏe tâm thần trẻ em trong gia đình có biến cố. Truy cập tại: https://www.unicef.org/vietnam/vi
5. Nguyễn Công Khanh (chủ biên) (2018), Tâm lí học lâm sàng trẻ em và vị thành niên, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

Viết bài: CNTL Trần Thị Quỳnh Trang – Khoa Tâm lý lâm sàng