Liệu pháp âm nhạc múa trị liệu thông qua hội thi múa sạp cho người bệnh tại bệnh viện.

Phục hồi chức năng tâm thần không chỉ dừng lại ở điều trị bằng thuốc mà cần kết hợp các liệu pháp tâm lý – xã hội nhằm nâng cao chất lượng sống, khả năng giao tiếp và tái hòa nhập cộng đồng cho người bệnh. Trong đó âm nhạc – múa trị liệu là một phương pháp hiệu quả, an toàn, dễ triển khai và phù hợp với văn hóa Việt Nam.

Nhằm đa dạng hóa các hoạt động phục hồi chức năng và mang đến cho người bệnh những trải nghiệm tích cực, Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 vừa tổ chức Hội thi múa sạp dành cho người bệnh đang điều trị nội trú. Chương trình không chỉ tạo không khí vui tươi, đầm ấm trong bệnh viện mà còn là một hình thức múa trị liệu (dance therapy) giúp hỗ trợ cải thiện sức khỏe thể chất, tâm lý và kỹ năng xã hội cho người bệnh.

Nguồn gốc của liệu pháp âm nhạc múa tị liệu bắt nguồn từ phong trào nhảy hiện đại của thế kỷ 19. Liệu pháp được phát triển với ý tưởng rằng sử dụng như một hình thức giao tiếp và biểu đạt.

Múa là một nghệ thuật độc lập dùng động tác tư thế của cơ thể con người, có tiết tấu, tạo hình để biểu hiện tư tưởng và tình cảm. Múa phản ánh hiện tượng cuộc sống của con người. Ngôn ngữ của múa là động tác điệu bộ, hình dáng chuyển động được hòa quyện trong tiết tấu, giai điệu âm nhạc. Nghệ thuật múa luôn kết hợp chặt chẽ với âm nhạc, tạo hình.

Thực chất nhảy múa trị liệu không nhất thiết phải theo đuổi một hình thức cụ thể nào. Chúng ta có thể tự sáng tạo động tác cho mình, miễn là thoải mái với những động tác đó, không bị ràng buộc, dần rơi vào trạng thái phiêu, tâm trí thoải mái và cảm giác thăng hoa.

Âm nhạc múa trị liệu là một dạng liệu pháp sử dụng chuyển động của cơ thể giúp người tập đạt được sự hòa nhập về mặt cảm xúc, nhận thức, giao tiếp và kỹ năng xã hội.

1. Ý nghĩa của âm nhạc múa trị liệu trong phục hồi chức năng tâm thần

Âm nhạc múa trị liệu giúp con người được giải phóng cơ thể, tâm hồn trở nên ung dung và tự tại. Không những thế họ còn được thỏa thích sáng tạo mà vẫn có sự kết nối chặt chẽ  với những người xung quanh.Vượt qua định kiến sự đúng sai, tuổi tác, về giới tính và cả những mặc cảm về thân thể của mình. Mỗi người sẽ gần nhau hơn, sẽ có những tư duy tích cực đến gần với những điều tích cực, đến gần với những điều tốt đẹp trong cuộc sống hơn.

Âm nhạc múa trị liệu dựa trên việc sử dụng vận động cơ thể, nhịp điệu và âm nhạc để kích thích cảm xúc tích cực, tăng khả năng tập trung, cải thiện phối hợp vận động và giảm căng thẳng.

Múa sạp là điệu múa dân gian truyền thống, có đặc điểm:Nhịp điệu rõ ràng, lặp lại, dễ tiếp cận, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa cá nhân và tập thể, mang tính vui tươi, gắn kết, không phân biệt trình độ

Trong điều trị tâm thần, múa sạp giúp người bệnh:

• Tăng cường luyện tập thể lực, tăng cường các kỹ năng giải trí
• Khuyến khích bộc lộ cảm xúc an toàn, tự nhiên.
• Cải thiện sự tập trung, trí nhớ, kiểm soát hành vi.
• Tăng sự tự tin, chủ động tham gia sinh hoạt tập thể.
• Cải thiện giao tiếp, khả năng hợp tác và kỷ luật nhóm.
• Góp phần phòng ngừa tái phát thông qua tăng cường hoạt động thể chất và tinh thần.

2. Không khí sôi nổi và gắn kết

Ngay từ những ngày đầu các khoa nghiêm túc thành lập đội hình với sự tham gia của người bệnh, hàng ngày tập luyện với các kỹ thuật y có chuyên môn về âm nhạc tại khoa Phục hồi chức năng.

Những người bệnh tập luyện thực hiện theo quy trình kỹ thuật:

Bước 1: Được các kỹ thuật y giới thiệu về múa sạp, ý nghĩa của hoạt động.

Bước 2: Khởi động cơ bắp, làm nóng cơ thể

Bước 3: Các kỹ thuật y tập mẫu từng động tác, người bệnh quan sát.

Bước 4:  Hướng dẫn người bệnh thực hiện cùng các kỹ thuật y, sau đó người bệnh tập dưới sự giám sát hướng dẫn của kỹ thuật y.

Bước 5: Kết thúc và tổng kết (khuyến khích người bệnh khi thực hiện được các thao tác).

Các khoa lâm sàng đã phối hợp đưa người bệnh sang tập luyện, người bệnh tích cực tham gia, kết quả cho thấy trong hơn một tuần tập luyện người bệnh đã thực hiện rất tốt bài thi của mình.

Tại hội thi các tiết mục được dàn dựng sinh động, trang phục gọn gàng sạch sẽ, nhịp sạp rộn ràng, mang lại bầu không khí hứng khởi, xua tan cảm giác lo lắng và mệt mỏi trong điều trị.

Ban tổ chức và khoa luôn chú trọng yếu tố an toàn: người bệnh được hướng dẫn khởi động, theo dõi sát sao trong suốt quá trình, trang thiết bị được chuẩn bị chắc chắn. Nhiều người bệnh ban đầu còn rụt rè, nhưng nhờ sự động viên của nhân viên y tế và bạn cùng nhóm, đã mạnh dạn bước vào vòng sạp, nở nụ cười tự tin ánh mắt rạng rỡ, không những thế nhiều người bệnh đã tự tin thể hiện sự khéo léo bằng các điệu múa. Sự động viên của thầy thuốc, của những người bệnh cùng khoa và gia đình đã biến sân chơi nhỏ thành một buổi sinh hoạt lớn đầy ý nghĩa. Không chỉ là một cuộc thi, chương trình thực sự trở thành cầu nối yêu thương, giúp người bệnh cảm nhận sự quan tâm, tôn trọng và được hòa nhập trong tập thể.

Hội thi kết thúc trong sự hân hoan, để lại dư âm đẹp về tinh thần đoàn kết, chia sẻ và hy vọng đúng với mục tiêu của âm nhạc múa trị liệu: mang đến niềm vui, khích lệ sự tham gia tích cực và hỗ trợ quá trình phục hồi cho người bệnh.

Sau hơn một giờ diễn ra hội thi đã kết thúc với kết quả như sau:

Giải đặc biệt: Khoa tâm căn.

Giải nhất: Khoa Phục hồi chức năng.

Giải nhì: Khoa 7 và Khoa y học cổ truyền.

3. Hiệu quả tích cực trong điều trị

Việc kết hơp điều trị bằng thuốc với các liệu pháp phục hồi chức năng tâm lý – xã hội, đặc biệt là âm nhạc và múa trị liệu, đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong điều trị rối loạn tâm thần.

Trước hết, các hoạt động trị liệu giúp người bệnh ổn định về mặt cảm xúc, giảm lo âu, căng thẳng, trầm cảm và hạn chế các hành vi kích động, thu rút xã hội. Người bệnh có cơ hội bộc lộ cảm xúc một cách an toàn, từ đó nâng cao kha năng tự điều chinh hành vi.

Bên cạnh đó, trị liệu thông qua hoạt động nhóm giúp cai thiện kỹ năng giao tiếp, tương tác xã hội, giảm cảm giác cô lập và lệ thuộc. Người bệnh chủ động tham gia hoạt động, tăng sự tự tin và động lực trị liệu.

Về mặt nhận thức và hành vi, người bệnh có sự cải thiện khả năng chú ý, ghi nhớ, phối hợp vận động, hình thành thói quen sinh hoạt lành mạnh và tăng mức độ tuân thủ điều trị nội trú.

Đặc biệt, môi trường trị liệu thân thiện, giàu tính nhân văn giúp người bệnh nâng cao chất lượng cuộc sống, hỗ trợ quá trình tái thích ứng và tái hòa nhập cộng đồng, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị toàn diện các rrối loạn tâm thần.

Việc tổ chức các hội thi cũng góp phần bồi đắp mối quan hệ gần gũi giữa thầy thuốc và người bệnh, giúp người bệnh cảm nhận được sự quan tâm, sự tôn trọng, từ đó nâng cao niềm tin vào quá trình điều trị lâu dài.

Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 sẽ tiếp tục duy trì âm nhạc múa trị liệu như một phần của chương trình phục hồi chức năng toàn diện, đồng thời nghiên cứu bổ sung các loại hình hoạt động nghệ thuật – văn hóa khác để phù hợp với từng nhóm người bệnh. Mục tiêu là giúp người bệnh không chỉ cải thiện triệu chứng, mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng khả năng tái hòa nhập gia đình và cộng đồng.

Viết bài: Khoa Phục hồi Chức năng