Ngày sức khỏe tâm thần thế giới 10/10: “ lắng nghe để thấu hiểu – đồng hành để phục hồi”.

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10 là dịp để cộng đồng cùng nhìn nhận đầy đủ hơn về vai trò của sức khỏe tâm thần, nâng cao hiểu biết, giảm kỳ thị và khuyến khích mỗi người chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn về tâm lý, tâm thần. Trong hành trình ấy, chăm sóc sức khỏe tâm thần không chỉ là điều trị bệnh mà còn là lắng nghe, thấu hiểu, đồng hành và tạo điều kiện để người bệnh phục hồi, hòa nhập với gia đình và cộng đồng. Từ thực tiễn chăm sóc người bệnh tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, hoạt động của Khoa Tâm lý lâm sàng đang góp phần đưa những giá trị đó trở thành một phần thiết thực trong chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện.

Bệnh viện Tâm thần Trung ương I – nơi thực hiện công tác khám, điều trị, chăm sóc và phục hồi sức khỏe tâm thần.

1. Sức khỏe tâm thần – một phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện:

Trong cuộc sống, chúng ta thường dễ nhận biết khi cơ thể có những dấu hiệu bất thường. Một cơn đau, một cơn sốt hay sự mệt mỏi kéo dài có thể khiến mỗi người chủ động tìm đến cơ sở y tế. Nhưng với những khó khăn về tâm lý, đôi khi các dấu hiệu lại âm thầm hơn và không phải lúc nào cũng dễ nhận ra.

Một người vẫn có thể đi làm, đi học, giao tiếp với mọi người nhưng bên trong đang phải đối mặt với những lo âu, buồn bã, mất ngủ hoặc cảm giác kiệt sức kéo dài. Có người dần mất hứng thú với những điều trước đây từng yêu thích. Có người trở nên thu mình, khó kiểm soát cảm xúc hoặc gặp khó khăn trong các mối quan hệ. Cũng có người âm thầm chịu đựng những suy nghĩ tiêu cực nhưng không biết chia sẻ cùng ai.

Mỗi người đều có thể trải qua những thời điểm khó khăn trong cuộc đời. Áp lực công việc, học tập, những thay đổi trong cuộc sống, mất mát, mâu thuẫn gia đình, các vấn đề trong quan hệ xã hội hay những trải nghiệm gây tổn thương đều có thể tác động đến sức khỏe tâm thần.

Có những khó khăn có thể được cải thiện khi một người được nghỉ ngơi, chia sẻ và nhận được sự hỗ trợ phù hợp. Nhưng cũng có những trường hợp các biểu hiện kéo dài, ngày càng nghiêm trọng và bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, học tập, công việc, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống.

Khi đó, tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia và cơ sở y tế chuyên khoa không phải là biểu hiện của sự yếu đuối, mà là một lựa chọn tích cực và có trách nhiệm với chính mình.

Những biểu hiện như buồn bã, lo âu, căng thẳng kéo dài; mất hứng thú; rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống; khó tập trung; thu mình, hạn chế giao tiếp; cảm giác vô vọng, tội lỗi hoặc giá trị bản thân bị giảm sút; khó kiểm soát cảm xúc và hành vi… là những dấu hiệu cần được quan tâm.

Đặc biệt, khi xuất hiện những suy nghĩ về việc làm tổn thương bản thân hoặc không muốn tiếp tục cuộc sống, người bệnh cần được hỗ trợ chuyên môn càng sớm càng tốt.

Nhận diện sớm – can thiệp sớm – đồng hành đúng cách có thể tạo nên sự khác biệt quan trọng trong quá trình điều trị và phục hồi.

2. Bệnh Viện Tâm Thần Trung Ương I – Đồng hành cùng người bệnh trên hành trình phục hồi:

Chăm sóc sức khỏe tâm thần hiện đại không chỉ hướng tới việc kiểm soát triệu chứng mà còn quan tâm đến con người trong tổng thể các mối quan hệ, hoàn cảnh sống, cảm xúc, suy nghĩ và khả năng thích ứng. Đó cũng là một trong những định hướng quan trọng trong hoạt động chuyên môn của Bệnh viện Tâm thần Trung ương I.

Trải qua quá trình xây dựng và phát triển, Bệnh viện là cơ sở chuyên khoa tâm thần thực hiện công tác khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc và phục hồi sức khỏe tâm thần; đồng thời tham gia đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển chuyên môn trong lĩnh vực tâm thần. Trong quá trình điều trị, người bệnh được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc phù hợp với tình trạng và nhu cầu. Bên cạnh các phương pháp điều trị y khoa, hoạt động tâm lý lâm sàng góp phần quan trọng trong việc đánh giá, hỗ trợ và can thiệp đối với những khó khăn về tâm lý, cảm xúc và hành vi. Bởi vậy, chăm sóc sức khỏe tâm thần không chỉ là điều trị một căn bệnh, mà còn là chăm sóc một con người. Đó là con người có những cảm xúc, suy nghĩ, mối quan hệ, hoàn cảnh và những mong muốn rất riêng.

3. Khoa Tâm lý lâm sàng: “Lắng nghe để thấu hiểu – đồng hành để phục hồi”

Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần, tâm lý lâm sàng giữ vai trò quan trọng trong đánh giá, tham vấn, can thiệp và hỗ trợ quá trình phục hồi của người bệnh

Khoa Tâm lý lâm sàng – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I là đơn vị thực hiện các hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực tâm lý lâm sàng, góp phần hỗ trợ quá trình chăm sóc, điều trị và phục hồi sức khỏe tâm thần.

Công việc của người làm tâm lý lâm sàng đôi khi bắt đầu từ một điều tưởng như rất đơn giản: lắng nghe

Đằng sau một triệu chứng có thể là một câu chuyện rất dài. Đằng sau sự im lặng có thể là những nỗi sợ chưa từng được nói ra. Đằng sau một hành vi khó hiểu đôi khi là những tổn thương, áp lực hoặc nhu cầu được quan tâm mà người bệnh chưa biết cách diễn đạt.

Lắng nghe là bước đầu tiên để thấu hiểu những khó khăn, cảm xúc và nhu cầu của người bệnh.

Vì vậy, tiếp cận tâm lý lâm sàng không chỉ là tìm kiếm “vấn đề” của một người, mà còn là tìm hiểu con người, hoàn cảnh và những nguồn lực có thể giúp họ phục hồi.

Mỗi người bệnh là một cá thể với một hoàn cảnh, một lịch sử và một hành trình riêng. Chính vì vậy, sự tôn trọng, thấu cảm và tính cá thể hóa trong tiếp cận là những yếu tố quan trọng trong công tác tâm lý lâm sàng.

3.1 Đánh giá tâm lý – hiểu đúng để can thiệp kịp thời.

Đánh giá tâm lý là một trong những hoạt động chuyên môn quan trọng. Thông qua phỏng vấn lâm sàng, quan sát và các phương pháp, công cụ đánh giá phù hợp, chuyên gia tâm lý có thể thu thập thêm thông tin về trạng thái cảm xúc, nhận thức, hành vi, nhân cách, khả năng thích ứng và những khó khăn mà người bệnh đang trải qua.

Kết quả đánh giá góp phần hỗ trợ quá trình nhận diện vấn đề, xây dựng kế hoạch can thiệp và theo dõi những thay đổi của người bệnh.

Đánh giá tâm lý giúp cán bộ tâm lý có thêm cơ sở để hiểu rõ trạng thái cảm xúc, nhận thức, hành vi và những khó khăn mà người bệnh đang trải qua.

3.2 Tâm lý trị liệu – cùng người bệnh tìm lại nguồn lực chính mình.

Bên cạnh đánh giá, tham vấn và trị liệu tâm lý là những hoạt động quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Thông qua quá trình trị liệu, người bệnh có cơ hội nhìn nhận rõ hơn những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của mình; nhận diện những khó khăn đang cản trở cuộc sống và từng bước xây dựng cách ứng phó phù hợp hơn với căng thẳng và những tình huống khó khăn.

Người làm tâm lý không “sống thay” hay quyết định thay cho người bệnh. Họ đồng hành để người bệnh có thể hiểu mình hơn, phát huy nguồn lực của bản thân và từng bước xây dựng những thay đổi phù hợp.

Đó có thể là học cách nhận diện cảm xúc, cải thiện kỹ năng giao tiếp, xây dựng phương thức ứng phó lành mạnh với căng thẳng hoặc từng bước lấy lại sự tự tin trong cuộc sống.

Và đôi khi, một bước tiến quan trọng chính là giúp người bệnh nhận ra rằng: mình vẫn có khả năng thay đổi và mình không phải đối mặt với mọi khó khăn một mình.

Trị liệu tâm lý là quá trình đồng hành, giúp người bệnh nhận diện khó khăn, phát huy nguồn lực và từng bước xây dựng những thay đổi phù hợp.

4. Gia đình và cộng đồng – những người đồng hành trên hành trình phục hồi.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần không thể chỉ diễn ra trong bệnh viện. Sau mỗi lần thăm khám và can thiệp, người bệnh trở về với gia đình, công việc, trường học và cộng đồng. Bởi vậy, gia đình giữ một vai trò đặc biệt quan trọng.

Một người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết tình trạng của mình, duy trì điều trị hoặc thích ứng trở lại với cuộc sống. Khi đó, sự hiểu biết và đồng hành của gia đình có thể trở thành một nguồn lực lớn.

Gia đình cần được trang bị kiến thức để hiểu rằng vấn đề sức khỏe tâm thần cũng cần được quan tâm và điều trị như những vấn đề sức khỏe khác. Thay vì quy kết người bệnh là “yếu đuối”, “thiếu ý chí” hay “cố tình”, sự lắng nghe và thấu hiểu sẽ giúp tạo nên một môi trường an toàn hơn cho quá trình phục hồi.

Đôi khi, một câu hỏi đúng lúc có thể giúp người bệnh cảm thấy được quan tâm. Một sự kiên nhẫn có thể giúp họ tiếp tục điều trị. Một cái nắm tay có thể khiến họ biết rằng mình không đơn độc. “Gia đình không thay thế chuyên môn y tế, nhưng sự đồng hành của gia đình có thể làm cho hành trình điều trị trở nên bớt đơn độc hơn”. Bên cạnh gia đình, cộng đồng cũng có vai trò quan trọng trong việc tạo dựng môi trường thân thiện, giảm kỳ thị và giúp người có vấn đề sức khỏe tâm thần có cơ hội tiếp tục học tập, làm việc, giao tiếp và hòa nhập.

5. Ngày sức khỏe tâm thần thế giới 10/10 – cùng nhau xóa bỏ kì thị

Một trong những rào cản lớn đối với chăm sóc sức khỏe tâm thần không chỉ đến từ bệnh lý mà còn đến từ định kiến và kỳ thị.

Nhiều người ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp vì sợ bị đánh giá. Có người che giấu những khó khăn mình đang trải qua vì lo người khác cho rằng mình “có vấn đề”. Có gia đình trì hoãn việc đưa người thân đi khám vì lo lắng trước ánh nhìn của cộng đồng.

Những định kiến ấy đôi khi khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm có thể được phát hiện và hỗ trợ sớm.

Sức khỏe tâm thần cũng là sức khỏe. Khi cơ thể có dấu hiệu bất thường, chúng ta tìm đến cơ sở y tế; khi tâm trí và cảm xúc gặp những khó khăn vượt quá khả năng tự điều chỉnh, tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn cũng là một hành động chăm sóc bản thân.

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10 vì thế không chỉ là một ngày kỷ niệm. Đây còn là lời nhắc để mỗi người quan tâm hơn đến đời sống tinh thần của chính mình và những người xung quanh; để cộng đồng hiểu đúng hơn về bệnh tâm thần và để người bệnh có thêm cơ hội được tiếp cận chăm sóc, điều trị và phục hồi.

Giảm kỳ thị có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị: không vội phán xét, biết lắng nghe, tôn trọng người bệnh, tôn trọng quyền riêng tư và khuyến khích họ tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần là một hành trình lâu dài, cần sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình, nhân viên y tế và cộng đồng.

Trong hành trình ấy, Khoa Tâm lý lâm sàng – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I hướng tới việc lấy người bệnh làm trung tâm, đề cao sự tôn trọng, lắng nghe và đồng hành, góp phần đưa hoạt động tâm lý lâm sàng đến gần hơn với nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần của người bệnh.

           Viết bài: Khoa Tâm lý lâm sàng